Je, umewahi kujiuliza ni nani aliyekuwa miongoni mwa binadamu wa kwanza kutumia akili na mikono yake kutengeneza zana? 

Jibu lake ni Homo habilis, mmoja wa mababu wa mwanzo kabisa wa binadamu ambaye leo hii historia yake inaweza kuonekana na kujifunzwa hapa Tanzania.

Makumbusho ya Taifa la Tanzania yanakukaribisha kukutana uso kwa uso na Homo habilis, anayejulikana kwa jina la utani la “Handy Man” au “Mtu wa Mkono”, kutokana na uwezo wake wa kipekee wa kutumia mikono kutengeneza zana za mawe zilizobadilisha maisha ya wanadamu wa kale.

Homo habilis aliishi kati ya miaka milioni 2.4 hadi 1.4 iliyopita katika eneo la Olduvai Gorge, kaskazini mwa Tanzania, moja ya maeneo muhimu zaidi duniani katika tafiti za asili ya binadamu. Kisayansi, spishi hii inachukuliwa kuwa hatua muhimu katika mageuzi ya mwanadamu kwa kuwa iliunganisha sifa za mababu wa awali kama Zinjanthropus boisei (Paranthropus/Australopithecines) na spishi za baadaye kama Homo erectus.

Tofauti na watangulizi wake, Homo habilis alikuwa na ubongo mkubwa zaidi uliomwezesha kufikiri kwa kiwango cha juu zaidi. Uwezo huu ulimsaidia kutengeneza zana rahisi za mawe zilizotumika kukata, kukwarua na kuponda chakula. Kupitia zana hizo, aliweza kupata nyama, uboho na rasilimali nyingine muhimu zilizochangia maendeleo ya maisha yake.

Licha ya kutembea kwa miguu miwili kama binadamu wa leo, Homo habilis bado alikuwa na baadhi ya sifa za mababu wa kale. Aliishi katika mazingira ya savanna, akishirikiana na familia au vikundi vidogo katika shughuli za uwindaji na ukusanyaji wa chakula. Maarifa ya kutengeneza zana na mbinu za kuishi yalihamishwa kutoka kizazi kimoja hadi kingine, jambo linaloonyesha mwanzo wa utamaduni wa kujifunza na kufundishana miongoni mwa binadamu.

Moja ya mambo yanayowavutia watafiti kuhusu Homo habilis ni uwezo wake wa kutambua na kuchagua aina sahihi ya mawe kwa ajili ya kutengeneza zana. Uamuzi huo unaashiria kiwango kikubwa cha udadisi, ubunifu, kujifunza na ujasiri. Kwa maneno mengine, Homo habilis anatufundisha kwamba maendeleo ya mwanadamu hayakutokana na nguvu za mwili pekee, bali pia yalitokana na akili, majaribio na ushirikiano.

Leo hii, Makumbusho ya Taifa la Tanzania yanahifadhi simulizi hii ya kipekee ya historia ya mwanadamu. Homo habilis ni sehemu ya urithi mkubwa wa Tanzania na dunia kwa ujumla. Ujuzi wa kazi za mikono aliouanzisha unaendelea kuonekana katika kila zana tunayotengeneza, kila teknolojia tunayoibuni na kila changamoto tunayoitatua.

Kwa kutembelea Makumbusho ya Taifa la Tanzania, utapata fursa ya kujifunza safari ya ajabu ya mageuzi ya mwanadamu na kuona ushahidi wa mababu zetu walioweka msingi wa ustaarabu wa leo.

Karibu Makumbusho ya Taifa la Tanzania ukutane na Homo habilis, babu yetu aliyethibitisha kuwa ubunifu na maarifa ndiyo msingi wa maendeleo ya binadamu.